سونوگرافی؛ چرا و چه زمانی انجام می‌شود؟

سونوگرافی یکی از رایج‌ترین روش‌های تصویربرداری پزشکی است که با کمک امواج صوتی انجام می‌شود و هیچ خطری برای بدن ندارد. سونوگرافی به دلیل غیر جراحی بودن و نداشتن اشعه، از محبوب‌ترین ابزارهای تشخیصی در جهان محسوب می‌شود. این روش نه‌تنها برای بررسی اندام‌های داخلی بدن استفاده می‌شود، بلکه در دوران بارداری نیز اهمیت زیادی دارد و به پزشکان کمک می‌کند وضعیت جنین را به‌خوبی مشاهده کنند. آشنایی با سونوگرافی و کاربردهای آن باعث می‌شود تا افراد در زمان مراجعه به پزشک با آرامش بیشتری این آزمایش را انجام دهند.

سونوگرافی چیست؟

سونوگرافی یک روش تشخیصی پزشکی است که با استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا تصاویر دقیقی از اندام‌های داخلی بدن تهیه می‌کند. سونوگرافی بدون درد، سریع و بی‌خطر است و به همین دلیل جایگاه ویژه‌ای در تشخیص بسیاری از بیماری‌ها دارد. سونوگرافی برای بررسی اندام‌هایی مانند کبد، کلیه، قلب، رحم، تخمدان و بسیاری بخش‌های دیگر بدن استفاده می‌شود.

این تصویربرداری شامل استفاده از یک مبدل کوچک (پروب) و ژل است که مستقیما روی پوست فرد قرار گرفته و این امواج تصاویری از اعضا داخلی بدن تهیه می‌کنند. به طور کلی دو دسته اصلی سونوگرافی بارداری و سونوگرافی تشخیصی برای سونوگرافی وجود دارد. از سونوگرافی بارداری برای بررسی نوزاد متولد نشده و از سونوگرافی تشخیصی برای مشاهده و ارائه اطلاعات در مورد سایر قسمت‌های داخلی بدن استفاده می‌شود.

اهداف سونوگرافی

اهداف سونوگرافی بسیار گسترده است و به پزشکان این امکان را می‌دهد تا بدون نیاز به جراحی یا روش‌های تهاجمی، اندام‌های داخلی بدن را بررسی کنند. سونوگرافی مانند یک دوربین زنده عمل می‌کند و تصاویر دقیقی از آنچه در داخل بدن اتفاق می‌افتد ثبت می‌کند. این تصاویر می‌توانند اطلاعات مهمی درباره شکل، اندازه و حتی تراکم بافت‌ها در اختیار پزشک قرار دهند. به زبان ساده، سونوگرافی کمک می‌کند داخل شکم و اندام‌های داخلی بدن به وضوح دیده شود بدون آنکه نیازی به باز کردن بدن باشد.

سونوگرافی شکم یکی از پرکاربردترین انواع این روش است و برای بررسی طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها و مشکلات داخلی به کار می‌رود. به عنوان مثال، این آزمایش برای تشخیص بیماری‌های کیسه صفرا مانند سنگ کیسه صفرا بسیار موثر است. همچنین در تشخیص سنگ کلیه یا سایر مشکلات کلیوی کاربرد دارد. بررسی سلامت کبد و شناسایی بیماری‌های مرتبط با آن نیز از دیگر اهداف مهم سونوگرافی محسوب می‌شود.

علاوه بر این، سونوگرافی به پزشکان کمک می‌کند آپاندیسیت را زودتر تشخیص دهند و مانع از بروز عوارض خطرناک آن شوند. در زنان، این آزمایش نقش مهمی در شناسایی کیست‌های تخمدان، فیبروم‌های رحمی یا حتی حاملگی خارج رحمی دارد. همه این موارد نشان می‌دهد که آن یک ابزار تشخیصی ضروری و ارزشمند در پزشکی امروز است که می‌تواند از بروز مشکلات جدی جلوگیری کند.

کاربردهای سونوگرافی چیست؟

کاربردهای سونوگرافی بسیار گسترده است و تقریبا در همه شاخه‌های پزشکی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این تصویر برداری نه تنها برای تشخیص بیماری‌ها، بلکه برای پیگیری روند درمان نیز به کار می‌رود. از این تصویر برداری در دوران بارداری جهت نظارت بر رشد رحم و جنین استفاده می‌شود. علاوه بر این از آن می‌توان برای ارزیابی موارد زیر استفاده کرد:

• بررسی غدد
• بررسی توده‌های سینه
• بیماری‌های مفصلی
• بیماری‌های استخوانی
• توده‌های بیضه
• هدایت سوزن‌ها در طول بیوپسی

سونو گرافی چگونه انجام می‌شود؟

سونوگرافی با دستگاهی به نام پروب انجام می‌شود که روی پوست قرار می‌گیرد. این پروب امواج صوتی را وارد بدن می‌کند و بازگشت این امواج توسط دستگاه به تصویر تبدیل می‌شود. پزشک با کمک این تصاویر می‌تواند وضعیت بافت‌ها و اندام‌های داخلی بدن را مشاهده کند. برای وضوح بیشتر تصاویر، روی پوست بیمار ژل مخصوصی زده می‌شود تا انتقال امواج بهتر انجام گیرد.

معاینات اولتراسوند اطلاعات تشخیصی را در مورد وضعیت پزشکی بیمار به پزشکان ارائه می‌دهد و به درمان و مراقبت از آنها کمک می‌کند. این تصویر برداری توسط پزشکان تجویز شده و توسط متخصصان سونوگرافی و رادیولوژیست انجام و تفسیر می‌شود. اگر پزشک شما را برای معاینه سونوگرافی ارجاع دهد، مهمترین چیزی که باید به آن توجه کنید این است که به یک سونوگرافی واجد شرایط و معتبر مراجعه کنید. برای انجام ان بعد از دراز کشیدن فرد روی تخت، پزشک یک ژل برای برقراری ارتباط مبدل با بدن، بر پایه آب گرم را روی منطقه مورد نظر بدن قرار می‌دهد. سپس این مبدل را روی پوست حرکت داده تا تصویر دقیقی از منطقه مورد نظر به دست آورد.

انواع سونوگرافی

انواع سونوگرافی بسیار متنوع هستند و هر کدام برای بررسی بخش خاصی از بدن کاربرد دارند. شناخت انواع آن به بیمار کمک می‌کند تا دلیل تجویز پزشک را بهتر درک کند. این تصویر برداری با توجه به دو دسته اصلی بارداری و تشخیصی انواع مختلفی دارد که در ادامه انواع آن را بیان خواهیم کرد:

اکوکاریوگرافی یا سونوگرافی از قلب

سونوگرافی قلب که به آن اکوکاردیوگرافی گفته می‌شود، برای بررسی ساختار و عملکرد قلب کاربرد دارد. پزشک با این روش می‌تواند وضعیت دریچه‌ها، دیواره‌ها و پمپاژ قلب را بررسی کند. در این روش برای تصویربرداری دقیق، پروب داخل مری قرار گرفه و می‌تواند به صورت اکوکاردیوگرام ترانس ازوفاژیال انجام شود.

سونوگرافی واژینال

پروب همراه دسته استوانه ای بعد از وارد شدن، از تخمدان ها و رحم عکس برداری می‌کند.

۰۰:۲۵

سونوگرافی ترانس واژینال

سونوگرافی ترانس رکتال یا داخل رکتوم

در آقایان برای بررسی بهتر پروستات می‌توان از پروبی که داخل رکتوم قرار داده شده، استفاده کرد.

سونوگرافی داپلر

سونوگرافی داپلر برای بررسی جریان خون در رگ‌ها استفاده می‌شود. این نوع کمک می‌کند انسداد، لخته یا تنگی عروق شناسایی شود. داپلر در بیماری‌های قلبی و عروقی اهمیت زیادی دارد. سونوگرافی داپلر، سرعت جریان خون در عروق را مشخص کرده و تغییرات جزئی فرکانس امواج فراصوت اندازه گیری می شود.

سونوگرافی شکمی و لگنی

سونوگرافی شکم و لگن برای بررسی اندام‌هایی مثل کبد، طحال، کلیه‌ها و مثانه انجام می‌شود. این نوع کمک می‌کند مشکلاتی مانند سنگ کلیه، کیست یا توده‌های شکمی زودتر تشخیص داده شوند. پروب خارج از بدن روی شکم گذاشته شده و از اندام‌های داخلی بدن تصویر برداری می‌کند. در این روش به بررسی اعضا داخل لگن از خارج بدن می‌پردازد.

اکوکاردیوگرافی بارداری

سونوگرافی بارداری یکی از مهم‌ترین آزمایش‌ها در دوران حاملگی است. با کمک این روش وضعیت رشد جنین، سلامت اندام‌ها و حتی جنسیت او مشخص می‌شود. پزشکان با استفاده از این تصاویر می‌توانند هرگونه مشکل احتمالی در جنین را سریع‌تر شناسایی کنند. در این روش سونوگرافی جنین از امواج فراصوت برای بررسی عملکرد قلب و آناتومی بدن کودک استفاده می‌شود.

مزایای سونوگرافی

مزایای سونوگرافی بسیار زیاد است و همین موضوع باعث شده این روش یکی از پرکاربردترین روش‌های تصویربرداری پزشکی باشد. از مزایای آن به صورت زیر می‌باشد:

• بی خطر بودن و عدم استفاده از پرتوها
• نمایش تصاویر شفاف از بافت‌های بدن
• عدم استفاده از سوزن یا تزریق
• بررسی وضعیت زن باردار و سلامت جنین
• استفاده از تصاویر برای انجام نمونه برداری به دلیل دقیق بودن

چرا سونوگرافی محبوب است؟

سونوگرافی سریع، کم‌هزینه و در دسترس است. برخلاف سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی، نیازی به بیهوشی یا تزریق ماده خاصی ندارد و بیمار می‌تواند بلافاصله بعد از انجام آزمایش به کارهای روزمره خود بازگردد. همچنین امکان تکرار آن هر چند بار که لازم باشد وجود دارد.

اقدامات لازم قبل از سونوگرافی

گاهی پزشکان به همراه آن، آزمایش خون را نیز تجویز می‌کنند. شما باید از پزشک خود درباره دستورالعمل‌های لازم قبل از سونوگرافی بپرسید. شما باید بدانید که آیا می شود قبل از آن چیزی بخورید یا نه؟ زیرا ممکن است باعث تغییر در نتایج شود. انجام اقدامات لازم به نوع و هدف آن بستگی دارد. به عنوان مثال، پزشکان اغلب از بیماران می‌خواهند که شش ساعت قبل از سونوگرافی شکم برای مشاهده کیسه صفرا چیزی نخورند و ننوشند. اما ممکن است به شما بگویند قبل از سونوگرافی مثانه چندین لیوان آب بنوشید و ادرار نکنید.

محدودیت‌های سونوگرافی

گاهی اضافه وزن زیاد یا وجود گاز در روده‌ها مانع از نمایش واضح اندام‌ها می‌شود. همچنین سونوگرافی نمی‌تواند برخی مشکلات استخوانی یا ساختارهای بسیار ریز را به خوبی نشان دهد. با این حال این محدودیت‌ها باعث نمی‌شود که ارزش این روش کاهش پیدا کند.

تصویر برداری از ریه‌های پر هوا مناسب نیست. همچنین امواج سونوگرافی به داخل استخوان ها نفوذ نکرده و از آن برای تصویر برداری شکستگی استخوانی و یا تشخیص عفونت اطراف استخوان می‌توان استفاده کرد. اگر به دنبال یک سونو گرافی خوب در تهران هستید ما سونو گرافی سروش را به شما معرفی می‌کنیم.

۰۰:۵۵

سونوگرافی تعیین جنسیت جنین پسر

هزینه سونوگرافی

هزینه سونوگرافی به نوع آن، مرکز درمانی و تجهیزات مورد استفاده بستگی دارد. در ایران هزینه آن مناسب است و در بسیاری از موارد تحت پوشش بیمه قرار می‌گیرد. سونوگرافی بارداری، داپلر یا قلب ممکن است هزینه بیشتری نسبت به سونوگرافی ساده شکم و لگن داشته باشد. همچنین تجربه پزشک و نوع دستگاه نیز در تعیین هزینه تاثیرگذار است. اطلاع از تعرفه‌ها قبل از انجام آزمایش به بیمار کمک می‌کند انتخاب بهتری داشته باشد. یک تست تصویربرداری نسبتا ارزان است. این توسط اکثر بیمه ها پوشش داده می‌شود. سونوگرافی سه بعدی یا چهار بعدی یک روش انتخابی است که برخی از والدین باردار در دوران بارداری انجام می‌دهند.

خلاصه کلام

سونوگرافی یکی از پرکاربردترین و ایمن‌ترین روش‌های تصویربرداری پزشکی است که با کمک آن می‌توان بسیاری از بیماری‌ها را تشخیص داد. این روش سریع، بدون درد و بی‌خطر است و برای همه افراد از جمله زنان باردار قابل استفاده است. با وجود محدودیت‌های جزئی، همچنان بهترین انتخاب برای بررسی اندام‌های داخلی بدن و پیگیری روند درمان محسوب می‌شود. آگاهی از انواع آن، کاربردها و آمادگی‌های لازم قبل از انجام آن باعث می‌شود فرد با آرامش بیشتری این آزمایش را انجام دهد.

سوالات متداول